नेपाली

बुद्धाेपस्थापक भिक्षु आनन्द महास्थविर

बुद्धाेपस्थापक भिक्षु आनन्द महास्थविर

153

बुद्ध शासनमा भिक्षु आनन्दकाे भूमिका अनि याेगदनलाई महत्त्वपूर्ण रुपमा लिइएकाे छ । भगवान बुद्धले भिक्षु आनन्दलाई बिभिन्न छ वटा अग्रस्थान दिएकाे घाेषणा गर्नुभएकाे थियाे । भिक्षु आनन्दले बुद्ध शासनकाे रक्षा र गुण बृद्धिकाे लागि गर्नु भएका बिभिन्न कृयाकलापहरूलाई स-विस्तार वर्णन गरिएका छन् । साथै उहाँले बुद्धकाे महापरिनिर्वाण पछि प्रथम संगायना हुँदा सम्पूर्ण बुद्धकाे उपदेशहरू संकलन गर्न पुर्याउनु भएकाे याेगदान पनि उल्लेख गरिएका छन् । त्यसैगरि भिक्षु आनन्द तथा बाेधिसत्त्वसँग सम्बन्ध देखाइएका अतीत जन्मका जातक कथाहरू पनि संकलन गरिएका छन् ।

भिक्षु आनन्दले बुद्धशासनलाई पुर्याउनु भएकाे याेगदानका साथै वहाँसंग सम्बन्धित जातक कथाहरुका बारेमा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

साँचाे प्रेम गर (?)

साँचाे प्रेम गर (?)

111

महागन्धाराम सयादाे आयुष्मान् जनकाभिवंश महास्थविरद्वारा उपदेशित बुद्ध शासनिक अनुशासनबाट आंशिक उपदेशकाे आधारमा तयार गरिएकाे यस पुस्तकमा मानव जीवनमा जीवनयापनकाे क्रममा घर परिवार, इष्ट मित्र, घर छिमेक, समाजलाई गर्नु पर्ने कर्तव्यका साथै सद्-व्यवहार, प्रेम अपरिहार्य आवश्यक कुरा हाे । यति हुंदा हुदै पनि वास्तविक प्रेम आफूले आफैलाई गर्नुपर्दछ । क्षणिक सुख सुविधा र परिवारकाे भविष्यलाई हेरेर अकुशल कर्ममा लाग्नु आफूलाई साँचाे प्रेम गरेकाे ठहरिदैन । धन सम्पत्ति जीवन अनि परिवार भनेकाे लुट्ने, हराउने र क्षय हुन सक्ने सम्पत्ति हाे । याे जीवन अनि परलाेक पछिकाे जीवनलाई पनि सुधारकाे लागि भावनामा शुद्ध चित्तले लाग्नु र कुशल कर्म प्रतिपादन गर्नाले नै क्षय नहुने

सच्चारुपमा आफूलाई माया गर्न चाहनेहरू ।

असल शिक्षा  भाग ६

असल शिक्षा भाग ६

72

बिभिन्न साप्ताहिक पत्रिकाहरुमा प्रकाशित नैतिक शिक्षा मूलक लेख रचनाहरुलाई पुनःसम्पादन गरि यसमा समावेस गरेकाे छ । सहनशीलताकाे चमत्कार, अहंकारले मान्छेलाई तल झार्छ, धर्मात्मा व्यक्ति मृत्युदेखि डराउँदैन, मानिस बन्ने कि विद्वान, मानिस र पशु बिचकाे फरक जस्ता रचनाहरु समावेस गरिएका छन् ।

नैतिक एवं व्यवहारिक ज्ञानमुलक लेख रचनाहरु अध्ययन अध्यापन गर्न चाहनेहरू ।

लक्ष्मी

लक्ष्मी

एक महिला राम्राे शिक्षा, सु-चरित्र, कर्तव्य परायता, स-द्‌व्यवहार जस्ता राम्रा गुणहरूले गर्दा नै लक्ष्मी रूपी देवी समान बन्न सक्दछ । समाजले पनि महिलालाई समान शिक्षा र स्थान दिई समानताकाे लागि प्रेरित गर्नुपर्दछ भन्ने कुरामा जाेड दिइएकाे छ । बुद्धकालीन महिला र जातक कथाहरुमा उल्लेखित ६ जना महिलाहरुले आफ्नाे गरीब श्रीमान्‌लाई आफ्नाे नराम्राे बानी छाेडाउन खेलेका भूमिका, राेगी श्रीमान्‌काे मनाेबल बढाइ राेग मुक्त गरेकाे, घर कलह शान्त गरेकाे जस्ता उच्चतम भूमिका निर्वाह गरेका प्रसंगहरु उल्लेखित छन् ।

सम्पूर्ण धर्मप्रेमी उपासक उपासिकाहरू ।

पाली नेपाली नेपालभाषा शब्दकाेष

पाली नेपाली नेपालभाषा शब्दकाेष

387

पाली भाषाका शब्दहरुकाे नेपाली र नेपालभाषामा अर्थहरूकाे संग्रह रहेका छन् ।

पाली शब्दहरूको नेपाली र नेपालभाषामा अर्थहरू अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

बोधिपक्खिय दीपनी

बोधिपक्खिय दीपनी

भगवान बुद्धको मूल सिद्धान्त सैंतीस बोधिपक्खिय धर्मको सार अंशको रुपमा व्याख्या गरीएका अनेक दीपनीहरु मध्ये एक हो । यसमा बिभिन्न प्रकारका पुद्गलहरु‚ शिल‚ समाधि‚ प्रज्ञा‚ बोधिपक्खिय धम्म अर्त्तगत चार सतिपट्ठान‚ चार सम्पप्पधान‚ चार इद्धिपाद‚ पाँच इन्द्रिय‚ पाँच बल‚ सात सम्बोज्झङ्ग‚ आठ मग्गङ्ग र बोधिपक्खिय धम्म अर्त्तगत कसरी अभ्यास गर्ने त्यसैगरी सासन दायादका बारेमा उल्लेख गरिएका छन् ।

भगवान बुद्धको मूल सिद्धान्त सैंतीस बोधिपक्खिय धर्मको बारेमा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

बुद्धका प्रथम सन्देश

बुद्धका प्रथम सन्देश

164

भगवान बुद्धका प्रथम दुई उपदेशहरू धर्मचक्र प्रवर्तन सूत्र र अनात्म लक्षण सूत्रमा प्रतिपादित मध्यमा प्रतिपदामा आधारित चतुरार्य सत्य र आर्य अष्टांगिक मार्गका साथै अनित्य‚ दुःख‚ अनात्म जस्ता मूल सिद्धान्त र दर्शनलाई समावेस गरि प्रस्तुत गरिएका छन् ।

भगवान बुद्धको प्रथम उपदेशहरूका बारेमा जान्न चाहनेहरू ।

विपश्यनाः एक जीवनपयोगी साधना

विपश्यनाः एक जीवनपयोगी साधना

भगवान बुद्धको उपदेश, सिद्धान्त, ध्यान विधिहरु र विपश्यना गर्ने पद्धति आदि बिबिध बिषयहरूलाई समेतिएर जीवनमा विपश्यना भावनाको उपयोगिताका बारेमा प्रस्तुत गरिएका छन् ।

विपश्यना भावनाको जीवनमा उपयोगिताका बारेमा जान्न चाहनेहरू ।

विपश्यना अभ्यास पद्धति

विपश्यना अभ्यास पद्धति

38

बर्माका प्रख्यात बौद्ध विद्वान अग्गमहापण्डित भदन्त शोभन महास्थविर महासी सयादोद्वारा लिखित Guide to the Practical Course of Vipassana Meditation र Practical Basis Exercises in Satipathana Vipassana Meditation नामक पुस्तकको आधारमा लिखित यस पुस्तकमा विपश्यना भावना र त्यसको पद्धति अन्तर्गत विपश्यना भावनाको तयारी‚ अभ्यास गर्दा ध्यान दिइनु पर्ने कुराहरु‚ ध्यानको प्रगतिका बारेमा उल्लेख गरिएका छन् ।

ध्यान भावना गर्न चाहने साधकसाधीकाहरू ।

धम्मपद अट्ठकथा (भाग ६)

धम्मपद अट्ठकथा (भाग ६)

बुद्ध वचन पालि त्रिपिटकको सुत्तपिटकको खुद्दकनिकायको दोस्रो ग्रन्थ धम्मपदको हो । यसमा ४२३ वटा पालि गाथाहरुलाई २६ वर्गमा बिभाजन गरिएका छन् । यी गाथाहरु बुद्धद्वारा बिभिन्न ठाउँमा श्रावक, श्राविका, श्रमण, श्रद्धालु र जिज्ञासुहरूलाई बिभिन्न घटना-परिवेश सम्बन्धमा दिनु भएका उपदेशहरु हुन् । ती २६वर्ग मध्ये तेर्‌हौ वर्ग लोक वर्गको १२ वटा गाथा र चौघौं वर्ग बुद्ध वर्गको १८वटा गाथा गरि जम्मा ३० वटा पालि गाथाहरूको ती घटनाहरूसंग सम्बन्धित कथाहरू साथै पालि गाथाहरुको भावार्थ सहित समेटिएर सुबोधता दिने प्रयास गरि प्रस्तुत गरिएका छन् ।

धम्मपदको अट्ठकथा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

धम्मपद अट्ठकथा (भाग ५)

धम्मपद अट्ठकथा (भाग ५)

157

बुद्ध वचन पालि त्रिपिटकको सुत्तपिटकको खुद्दकनिकायको दोस्रो ग्रन्थ धम्मपदको हो । यसमा ४२३ वटा पालि गाथाहरुलाई २६ वर्गमा बिभाजन गरिएका छन् । यी गाथाहरु बुद्धद्वारा बिभिन्न ठाउँमा श्रावक, श्राविका, श्रमण, श्रद्धालु र जिज्ञासुहरूलाई बिभिन्न घटना-परिवेश सम्बन्धमा दिनु भएका उपदेशहरु हुन् । ती २६वर्ग मध्ये दशौ वर्ग दण्द वर्गको १७ वटा गाथा‚ एघारौ वर्ग जरा वर्गको ११वटा गाथा र बार्‌हौ वर्ग अत्त वर्गको १०वटा गाथा गरि जम्मा ३८ वटा पालि गाथाहरूको सन्दर्भमा बुद्धकालिन घटनाहरू र ती घटनाहरूसंग सम्बन्धित अतीतका कथाहरू साथै पालि गाथाहरुको भावार्थ सहित समेतिएर सुबोधता दिने प्रयास गरि प्रस्तुत गरिएका छन् ।

धम्मपदको अट्ठकथा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

धम्मपद अट्ठकथा (भाग २)

धम्मपद अट्ठकथा (भाग २)

124

बुद्ध वचन पालि त्रिपिटकको सुत्तपिटकको खुद्दकनिकायको दोस्रो ग्रन्थ धम्मपदको हो । यसमा ४२३ वटा पालि गाथाहरुलाई २६ वर्गमा बिभाजन गरिएका छन् । यी गाथाहरु बुद्धद्वारा बिभिन्न ठाउँमा श्रावक, श्राविका, श्रमण, श्रद्धालु र जिज्ञासुहरूलाई बिभिन्न घटना-परिवेश सम्बन्धमा दिनु भएका उपदेशहरु हुन् । ती २६ वर्ग मध्ये तेस्रो वर्ग चित्त वर्गको ११ वटा गाथा जसमा मन वा चित्तको स्वभाव र यसबाट दिने प्रभावसंग सम्बन्धि कुराहरू र चौथो वर्ग पुप्फ वर्गको १६वटा गाथा जसमा वाह्य जगतको रूप पक्षमा टाँसिएर रहँदा कहिल्यै दुःखबाट मुक्त नहुने संग सम्बन्धि कुराहरू गरि जम्मा २७ वटा पालि गाथाहरूको अर्थ सहित सोसंग सम्बन्धित घटना विवरण समेतिएर सुबोधता दिने प्रयास

धम्मपदको अट्ठकथा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

धम्मपद अट्ठकथा (भाग १)

धम्मपद अट्ठकथा (भाग १)

191

बुद्ध वचन पालि त्रिपिटकको सुत्तपिटकको खुद्दकनिकायको दोस्रो ग्रन्थ धम्मपद हो । यसमा ४२३ वटा पालि गाथाहरुलाई २६ वर्गमा बिभाजन गरिएका छन् । यी गाथाहरु बुद्धद्वारा बिभिन्न ठाउँमा श्रावक, श्राविका, श्रमण, श्रद्धालु र जिज्ञासुहरूलाई बिभिन्न घटना-परिवेश सम्बन्धमा दिनु भएका उपदेशहरु हुन् । ती २६वर्ग मध्ये पहिले वर्ग यमक वर्गको २० वटा गाथाहरू जसमा जोडाजोडा बिषयसंग सम्बन्धि कुराहरू र दोस्रो वर्ग अप्पमाद वर्गको १२ वटा गाथाहरू जसमा अप्रमाद सम्बन्धि कुराहरू गरि जम्मा ३२ वटा पालि गाथाहरूको अर्थ सहित सोसंग सम्बन्धित घटना विवरण समेतिएर सुबोधता दिने प्रयास गरि प्रस्तुत गरिएका छन् ।

धम्मपदको अट्ठकथा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

बुद्ध-बचन

बुद्ध-बचन

123

भदन्त आनन्द कौसल्यायनको "बुद्ध-बचन" र "सच्च-संगहो" नामक दुइ पुस्तकको तुलनात्मक अध्ययन गरी भगवान बुद्धको बिशेष उपदेश चतुआर्यसत्य र आर्यअष्टाङ्गीक मार्गलाई त्रिपिटकको बिभिन्न खण्डहरूबाट उदृत गरी प्रस्तुत गरिएका छन् ।

भगवान बुद्धको बिशेष उपदेश चतुआर्यसत्य र आर्यअष्टाङ्गीक मार्गलाई अध्ययन र अध्यापन गर्न चाहनेहरू ।

महासमय सूत्र

महासमय सूत्र

110

महासमयसुत्रकाे निदान, पालि गाथा र अर्थ सहित व्याख्या गरिएकाे र अन्य ७ वटा सुत्र र ५ वटा जातक कथाहरू पनि समावेश गरिएका छन्।

महासमय सूत्रकाे विषयमा अध्ययन गर्न चाहनेहरू ।

भगवान बुद्धका आठ विजयहरू तथा बाह्र कर्म विपाकहरू

भगवान बुद्धका आठ विजयहरू तथा बाह्र कर्म विपाकहरू

भगवान बुद्धले प्राप्त गर्नु भएकाे विजय (पञ्चमार विजय, आलवक राक्षस र अन्य) आदि पहिलाे खण्डमा र दाेस्राे खण्डमा भगवानकाे कर्म विपाक १२ वटाका बारेमा उल्लेख गरिएका छन् ।

बुद्धकाे कर्म विपाक र विजय बरे अध्ययन गर्न इच्छुकहरू ।